Allah’ın(cc) Muhalefetün li’l-Havâdis Sıfatı

Bismillahirrahmanirrahim

   İslam akaidinin temel esaslarından biri, Allah Teâlâ’nın Muhalefetün li’l-havâdis sıfatıdır. Bu kavram, Allah Teâlâ’nın sonradan yaratılmış olan hiçbir varlığa benzememesi anlamına gelir. Ehl-i Sünnet inancına göre bu sıfat Allah Teâlâ’nın zâtî sıfatlarındandır. Allah'ın (cc) zâtî sıfatları,  sadece kendisine mahsus olan ve yaratılanlarda bulunmayan sıfatlardır. Muhalefetün li’l-havâdis sıfatı itibari ile de mahlûkata benzemekten tamamen münezzeh olduğu vurgulanmaktadır.. Bu ilke, tevhid inancının korunması açısından son derece önemlidir.

Muhalefetün li’l-Havâdis Kavramı

“Muhalefet” zıtlık, benzememek; “hâdis” ise sonradan var olan, yaratılmış şey demektir. Buna göre Muhalefetün li’l-havâdis, Allah’ın yaratılmışların özelliklerinden tamamen farklı olmasını ifade etmektedir. Aklımıza her ne gelirse gelsin Allah Teâlâ onlardan tamamen farklıdır. Mesela, O, zamanla kayıtlı değildir, mekâna muhtaç değildir, ve değişime uğramaz.

Ayetlerde Muhalefetün li’l-Havâdis

Muhalefetün li’l-havâdis ilkesi Kur’ân’da açık ve kesin ifadelerle ortaya konmuştur:

1. Allah’ın Benzerinin Olmaması

لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ

“O’nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, işitendir, görendir.”(Şûrâ,11)

Bu ayet, Allah’ın zat ve sıfatlarında hiçbir varlığa benzemediğini kesin bir şekilde ifade eder.

2. Allah’ın Doğmadığı ve Doğurulmadığı

قُلْ هُوَ اللّٰهُ أَحَدٌاللّٰهُ الصَّمَدُلَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْوَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ

“De ki: O Allah birdir. Allah Samed’dir. Doğmamış ve doğurmamıştır. O’nun hiçbir dengi yoktur.”(İhlâs,1–4)

Bu sure, Allah’ın mahlûkat gibi nesep, cinsiyet veya benzerlik özelliklerinden tamamen uzak olduğunu bildirir.

3. Allah’ın Zamandan Münezzeh Oluşu

هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

“O, evveldir, âhirdir, zâhirdir, bâtındır.”(Hadîd, 3)

Bu ayet, Allah’ın başlangıcı ve sonu olmadığını, dolayısıyla yaratılmışlar gibi zamana bağlı olmadığını göstermektedir.

İBRET

Bazı inanç akımları, mesela geçmiş dönemlerdeki putperestler İlah kabul ettikleri varlıkları birtakım yaratılanlara benzeterek putlarını dikmişlerdir. İnsan şeklinde, hatta bazı hayvanlar şeklinde tasvir etmişlerdir. Günümüzde de geçmiş dönemlerdeki büyük zatları hatta peygamberleri İlah şeklinde kabul eden akımlar mevcuttur. Bunlar, gerçek İlah olmanın gereklerinden birisinin de yaratılanlara benzememek olduğu ilkesinden habersizdirler.

Hadislerde Muhalefetün li’l-Havâdis

Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Allah’ın mahlûkata benzetilmesini açıkça yasaklamıştır:

1. Allah’ın Ezelî Oluşu

“Allah vardı, O’nunla birlikte hiçbir şey yoktu.”(Buhârî, Bed’ü’l-Halk, 1)

Bu hadis, Allah’ın yaratılmışlardan önce ve onlardan bağımsız olduğunu ve böylece sonradan yaratılmış olan fani varlıkların aksine Allah Teâlâ’nın ezelî olduğunu açıkça ifade eder.

2. Yanlış Tasavvurlardan Sakındırma

“Allah’ın zatı hakkında düşünmeyin; Allah’ın yarattıkları hakkında düşünün.”(Beyhakî

Bu rivayet, teşbih (Allah’ı mahlûkata benzetme) anlayışının itikadî olarak tehlikeli olduğunu göstermektedir.

İBRET

Geçmiş dönemlerde, Allah Teâlâ’yı yaratılmışlara benzeten (teşbih eden) itikadî bir akım olan Müşebbihe akımını tarih yazar. Bu anlayışa göre Allah’ın Kur’an ve hadislerde geçen bazı sıfatları zahirî (literal) anlamlarıyla ele alınır ve bu da Allah’a cisim, organ, yön ve mekân isnadına kadar varır. Halbuki bu gibi ifadeler, bazı ayetlerde uyarıldığı gibi muhkem manada değil müteşabih manada ele alınmalı ve yukarda geçen Allah Teâlâ’nın hiçbir varlığa benzemediğini belirten diğer Kur’an ayetlerine ters mana verilmemelidir.

Muhalefetün li’l-havâdis sıfatının İtikadî Açıdan Önemi

Muhalefetün li’l-havâdis sıfatı kabul edilmediğinde:

• Allah’a cisim isnat edilmesi,

• Mekân ve zamanla sınırlandırılması,

• Beşerî sıfatlarla tanımlanması

gibi tehlikeli inanç sapmaları ortaya çıkar. Bu nedenle Ehl-i Sünnet âlimleri, bu sıfatı akaidin temel taşlarından biri olarak kabul etmişlerdir.

Sonuç

Muhalefetün li’l-havâdis, Allah Teâlâ’nın mutlak yüceliğini ve benzersizliğini ifade eden temel bir inanç ilkesidir. Kur’ân ayetleri ve sahih hadisler, Allah’ın yaratılmışlara hiçbir yönden benzemediğini açıkça ortaya koymaktadır. Sağlam bir tevhid inancı, ancak Allah’ı mahlûkatın özelliklerinden tenzih etmekle mümkün olur.

Her ne gelirse aklına

O, tamamen başkadır

İdrakler O’na erişemez

O, yaratılandan hep farklıdır